قلعه تاریخی دولتآباد قم یکی از آثار فرهنگی ـ تاریخی ارزشمند استان قم است که در روستای دولتآباد (دهستان نیزار، بخش سلفچگان) واقع شده و در سال ۱۳۹۱ هجری خورشیدی با شماره ثبت ۳۰۵۵۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این اثر بخشی از میراث معماری قلعهای ایران است که علاوه بر کارکرد دفاعی ـ نظامی در دورههای گذشته، بهمرور به ساختاری مسکونی ـ روستایی تبدیل شده و امروزه نیز بخشهایی از آن محل زندگی اهالی روستا است.
ساختار کلی قلعه به صورت مستطیل شکل با دیوارهای بلند خشتی و گلین است و شامل دوازده برج استوانهای در سطوح اطراف میباشد. برجها دارای راهپلههای مارپیچ داخلی هستند که به بخشهای نگهبانی و بالای برجها دسترسی میدهد.
در بخشهای داخلی این قلعه ـ که در گذشته کاربری نظامی داشته و بعدها به سکونت روستاییان تبدیل شده ـ هریک از اتاقها و فضاهای مسکونی دارای ساختار و دکوراسیون متأثر از معماری سنتی ایران است. این دکوراسیون داخلی شامل موارد زیر میباشد:
دیوارهای کاهگلی و خشتی با بافت طبیعی و رنگ گرم که نمایانگر فنون مقاومسازی سنتی در اقلیم کویری است.
ارتفاعهای متفاوت سقفها در بخشهای مختلف بنا که به تقسیم فضایی کارکردی کمک میکند و نشاندهنده مراحل توسعه و الحاقات بنا در طول زمان است.
اتاقها معمولاً دارای حیاط مرکزی یا نیمه باز بوده و ارتباط میان فضاها از طریق دالانها و سکوهای داخلی برقرار میگردد.
برخی فضاهای اندرونی تاریخی، از جمله تالارها یا قسمتهایی مشابه شاهنشین، دارای تزئینات ساده و کاربردی هستند که بر حسب نیاز اقامت و زندگی ساکنین زمانهای گذشته شکل گرفتهاند.
مصالح اصلی به کار رفته در بنا از خشت، گل و کاهگل است که علاوه بر هویت بومی ـ تاریخی، در تعدیل دمای داخل فضا در تابستانهای گرم و زمستانهای سرد نیز نقش بسزایی داشتهاند.
در ویدیوی زیر زیبایی قلعه دولت آباد رو ببینید.