سریال «بیست و یک» با تکیه بر طراحی لباس، صحنه و نورپردازی واقعگرایانه، جهانی سرد و معمایی خلق میکند؛ جهانی که تعلیق را از دل جزییات بصری و سکوت بیرون میکشد.
در بسیاری از سریالهای جنایی، تعلیق پیش از آنکه از دل روایت بیرون بیاید از تصویر ساخته میشود؛ از رنگ دیوارها، از چین کت یک کارآگاه از نوری که صورت شخصیت را نصفه روشن میکند و از شهری که همیشه کمی خستهتر از آدمهایش به نظر میرسد. « بیست و یک » ساخته بهنام بهزادی نیز از همین جنس آثار است؛ سریالی که جهان خود را نه با اغراقهای بصری، بلکه با حذف زرقوبرق و نزدیک شدن به واقعیت میسازد. طراحی لباس و صحنه در این مجموعه، بیش از آنکه بخواهد دیده شود، تلاش میکند حس ناامنی، ابهام و فرسودگی را به آرامی وارد فضای داستان کند.
اولین ویژگی بصری «بیست و یک» در سادگی کنترلشده آن است. سریال از همان ابتدا تکلیف خود را با زیباییشناسی روشن میکند. اینجا قرار نیست با قابهای لوکس یا لباسهای چشمگیر روبهرو شویم. همهچیز در خدمت خلق جهانی است که باورپذیر باشد؛ جهانی که مخاطب احساس کند آدمهایش را میتواند در خیابانهای واقعی شهر ببیند.
الناز، اصلیترین و در عین حال پیچیدهترین شخصیت داستان است که پالت رنگی لباسهایش به شکل محسوسی به سمت رنگهای خنثی و سرد حرکت میکند؛ خاکستری، سبز و آبی چرک و عاری از هر نقش و نگاری. این انتخاب فقط یک تصمیم زیباییشناسانه نیست، بلکه بخشی از روانشناسی اثر است. رنگهای خاموش، شخصیتها را در فضایی فروخورده و بیاعتماد قرار میدهند؛ فضایی که در آن هیچچیز کاملا شفاف نیست.
یکی از نکات قابل توجه در طراحی لباس سریال، دوری آگاهانه از شیک بودن است. لباسها بیش از آنکه استایل بسازند، شخصیت میسازند. مردان سریال اغلب کتهای تیره با برشهای ساده میپوشند؛ لباسهایی که نه کاملا رسمی هستند و نه بیقاعده. پیراهنها اغلب بدون طرح هستند و کفشها بیش از آنکه نو و براق باشند، استفادهشده و واقعی به نظر میرسند.
در طراحی لباس زنانه نیز همین نگاه ادامه پیدا میکند. مانتوهای ساده، شالهای بدون طرحهای شلوغ و آرایشهای بسیار محدود، باعث شده است تا زنان سریال به جای آنکه به ویترین مد تبدیل شوند، بخشی از جهان داستان باقی بمانند. این انتخاب هوشمندانه کمک میکند تا مخاطب به جای تمرکز بر ظاهر، درگیر وضعیت روانی و نقش آنها در معما شود.
این جزییات کوچک، فضای روانی شخصیتها را منتقل میکند. در جهان «بیست و یک»، آدمها فرصت آراستگی ندارند؛ آنها درگیر راز، اضطراب و فرسودگیاند به همین دلیل حتی وقتی شخصیتها ظاهری مرتب دارند، نوعی خستگی پنهان در استایلشان دیده میشود، مانند زمانی که سرگرد مجد در بخش مراقبتهای ویژه بیمارستان بستری است، همسرش لباسی با تلفیقی از رنگهای با تلفیق خاکستری بر تن دارد که نشان از نوعی سرخوردگی و غم عمیق دارد.
«بیست و یک» از آن دسته سریالهایی است که شهر در آن فقط لوکیشن نیست؛ بخشی از روایت است. آپارتمانهای نیمهقدیمی، راهروهای کمنور، خیابانهای سرد و فضاهای اداری بیروح، همگی به ساختن حس تعلیق کمک میکنند.
طراحی صحنه به جای استفاده از دکورهای چشمگیر، روی واقعگرایی متمرکز شده است. دیوارهای خنثی، نور طبیعی کم و فضاهای محدود، حس خفگی آرامی ایجاد میکنند که کاملا با جهان معمایی سریال هماهنگ است. در این فضاها، شخصیتها اغلب کوچکتر از محیط اطرافشان به نظر میرسند؛ انگار شهر آنها را بلعیده است. در این فضاهای سرد و مه آلود، اما دیوارهایی خانه کارآگاه صدر ترکیبی از رنگ آبی و سبز دارد، گویی امید از دیوارهای خانه کارآگاه صدر میبارد!
نورپردازی در «بیست و یک» یکی از مهمترین ابزارهای فضاسازی است. سریال از نورهای تند و نمایشی فاصله میگیرد و بیشتر به سمت نورهای جانبی و سایههای نرم حرکت میکند. صورت شخصیتها اغلب کامل روشن نیست و این انتخاب، حس پنهانکاری و ابهام را تشدید میکند.
شبهای سریال نیز حالتی مهآلود و سرد دارند. نور چراغها معمولا کمجان و پراکنده است، انگار که شهر همیشه در مرز خاموشی قرار دارد. این سبک نورپردازی، مدرن است، آثاری که در آنها تاریکی فقط یک عنصر بصری نیست، بلکه بخشی از وضعیت اخلاقی و روانی شخصیتهاست.
مهمترین ویژگی بصری «بیست و یک» شاید همین باشد که از فرسودگی نمیترسد. نه لباسها بیش از حد تمیز هستند، نه لوکیشنها چشمگیر و نه رنگها درخشان. همهچیز کمی مصرفشده، خسته و خاموش است. همین انتخاب باعث میشود تا جهان سریال واقعیتر و در نتیجه، معمای آن ترسناکتر به نظر برسد.
«بیست و یک» تلاش نمیکند با جلوههای بصری تماشاگر را تحت تاثیر قرار دهد. نقطه قوتش در این است که جهان خود را آرام و بیصدا میسازد؛ جهانی که تعلیق در آن از دل سکوت، نور کم و لباسهای ساده بیرون میآید. شاید به همین دلیل است که تصویر سریال، حتی در لحظات آرام، حسی از ناامنی پنهان را با خود حمل میکند.
«بیست و یک» سریالی پلیسی-معمایی به کارگردانی بهنام بهزادی است که نویسندگی آن را مسعود خاکباز برعهده دارد. همچنین حسن علیزاده و میثم نورانی از تهیهکنندگان این سریال هستند. این سریال، دوشنبهها ساعت ۸ شب از فیلم نت پخش میشود.
مریم محمودخواه