دیوارهایی که در نزدیکی یکی از دروازههای تهران ناصری دیده میشوند، بر اساس شواهد تاریخی و روایتهای موجود، بازماندههایی از کارکرد یخچالهای قدیمی تهران هستند؛ سازههایی که در روزگاری نهچندان دور و پیش از ورود برق، نقش مهمی در تأمین یخ مورد نیاز شهروندان تهرانی داشتند.
بر پایه گفتهها، در ضلع غربی خیابان خانیآباد و خیابان تختی فعلی، زمینی وسیع متعلق به یکی از وزیران قرار داشته است. در بخش شرقی این زمین، باغی وجود داشته که به میرزا جعفرخان و حاجی محمدتقیخان نایبکشیک آقاسیباشی تعلق داشته و در سالهای بعد، در همین محدوده یخچالی بزرگ ساخته میشود؛ یخچالی که امروزه با تغییر کاربری، به بوستان گل محمدی تبدیل شده است.
دیوار کاهگلی این یخچال با چینههایی در راستای شرقی–غربی، بهصورت کاملاً اصولی ساخته میشد و ارتفاع آن تا حدود ۲۰ متر میرسید تا بتواند در تمام طول سال، سایه لازم برای نگهداری یخ را فراهم کند. از سوی دیگر، اغلب یخچالهای سنتی در مسیر قناتها احداث میشدند تا آبگیری آنها در اواخر فصل پاییز بهسادگی انجام گیرد.
بر اساس برخی روایتها، این یخچال با نام یخچال حاج رجب شناخته میشده؛ حاج رجب، پدر جهانپهلوان تختی، که در زمان خود در همین محل به فروش یخ مشغول بوده است.
بوستان گل محمدی که امروز در این مکان قرار دارد، به طراحی زندهیاد مهندس نصرالله پرنگی ساخته شده و در محله خانیآباد، خیابان تختی واقع است؛ فضایی که همچنان ردپای بخشی از تاریخ فراموششده تهران را در دل خود حفظ کرده است.
منبع: tehranezibab