پروژهی «خانهی خانوادهی ادیان ابراهیمی» در ابوظبی، یکی از هوشمندانهترین نمونههای معماری معاصر است؛ اثری از دفتر Adjaye Associates که سه حجم مکعبی را کنار هم قرار داده؛ مسجد، کلیسا و کنیسه. این سه بنای هماندازه، بهجای آنکه بهظاهر صرفاً کنار هم باشند، با فرم و مقیاسی مشترک طراحی شدهاند تا هیچکدام بر دیگری برتری نداشته باشد؛ گویی سه حقیقت، سه روایت و سه مسیر معنوی، بر زمین مشترکی مینشینند. اینجاست که معماری وارد قلمروی فرهنگ و سیاست میشود و بهجای تقابل، بر اشتراک، احترام و گفتوگو تأکید میکند.
با وجود شباهت حجمی، هر بنا هویت مستقل خود را دارد: مسجد با بازی نور و سایه و نشانههای هندسی اسلامی شکل گرفته؛ کلیسا با ارتفاع عمودی و نور کنترلشدهی طبیعی حالوهوای تعالی را زنده میکند؛ و کنیسه در فضایی آرام و صمیمیتر طراحی شده که نور جانبی آن حس مکاشفه و سکون را تقویت میکند. این تفاوتها تعمدیاند؛ معماران میخواستند هر دین در فضای خود احساس آشنایی و تعلق داشته باشد، اما در چارچوب زبانی مشترک حرکت کند.
نورپردازی، زبان پنهان معماری در این پروژه است. نور در هر سه فضا نقش معنوی دارد؛ نهفقط برای روشنایی، بلکه برای تعریف حس حضور. در مسجد، نور همچون تنفس فضا عمل میکند؛ در کلیسا مسیر چشم را به سمت سقف هدایت میکند؛ و در کنیسه سایهها و روشنیها به مکث و تفکر دعوت میکنند. همین تجربهی حسی، سه بنا را در سطحی عمیقتر به هم پیوند میزند.
مصالح نیز نقش مهمی دارند. از سنگهای روشن گرفته تا سطوح بتن بافتدار، همهچیز با اقلیم ابوظبی و روح پروژه هماهنگ است: بیپیرایه، آرام و ماندگار. فرمهای خالص و سادهی مکعبی به بناها نوعی صلابت و قطعیت دادهاند؛ گویی سه سنگبنای روشنِ معنویت معاصر را پیش چشم ما میگذارند.
میان این سه ساختمان، باغی طراحی شده که نهفقط گذرگاه، بلکه مکانی برای گفتوگوست؛ زمینی مشترک برای دیدار، سکوت و تامل. زائران میتوانند از هر مسیری وارد شوند و در نقطهی مرکزی به هم برسند. این تعامل فضایی همان روح پروژه است؛ گرد هم آمدن، نه از سر مشابهت، بلکه از سر احترام.