در دل تهران قدیم، جایی میان شلوغی خیابان ناصرخسرو و حالوهوای قدیمی کوچه مروی، بنایی ایستاده که انگار بخشی از تاریخ پرتناقض تهران را در دیوارهایش نگه داشته است؛ «سرای روشن»، ساختمانی که در سال ۱۳۱۱ و در دوره پهلوی ساخته شد و از آن بهعنوان یکی از نخستین مراکز تجاری تهران یاد میشود.
بنایی که اگر کمی دقیقتر به جزئیاتش نگاه کنید، ردپای دو جهان متفاوت را همزمان در آن میبینید؛ از نشانههای معماری ایرانی و کاشیکاری گرفته تا المانهایی که آشکارا از معماری اروپا تأثیر گرفتهاند.
فرشتههای نیمهبرهنه بر نمای بنا، در کنار تصویر اهورامزدا، روایتی متفاوت از فضای فرهنگی و معماری آن سالهای تهران به دست میدهند؛ دورانی که شهر در مسیر تغییر بود و معماریاش نیز مانند جامعه، میان سنت و تجدد در رفتوآمد. همین کنار هم قرار گرفتن عناصر هخامنشی و اروپایی، سرای روشن را به بنایی متفاوت در بافت تاریخی پایتخت تبدیل کرده است.
اما شاید حسرتبرانگیزترین بخش ماجرا این باشد که بسیاری از ما بارها از حوالی بازار و خیابان ۱۵ خرداد گذشتهایم، بیآنکه بدانیم در چند قدمیمان بنایی ایستاده که میتوانست یکی از دیدنیترین روایتهای تهران قدیم باشد؛ ساختمانی که تماشای جزئیاتش، سفری کوتاه به تهران نزدیک به یک قرن پیش است.