کمتر پیش میآید یک پل، بهجای آنکه صرفاً مسیری برای عبور خودروها و عابران باشد، به اثری هنری و مجسمهای عظیم در دل شهر تبدیل شود؛ سازهای که فرم آن بیشتر به موجهای طبیعی، ساختار بدن انسان یا حتی یک اثر معماری فرازمینی شباهت داشته باشد.
پل «پونته سول بازنتو» (Ponte sul Basento) در شهر پوتنزا ایتالیا، یکی از همین نمونههای استثنایی است؛ شاهکاری از سرجیو موسمچی، مهندس ایتالیایی که با نگاهی متفاوت به رابطه میان فرم، مصالح و نیروهای سازهای، یکی از متفاوتترین پلهای قرن بیستم را خلق کرد. این پل حالا نهتنها به دلیل معماری منحصربهفردش مورد توجه قرار گرفته، بلکه وضعیت آسیبدیده و تعطیلی آن نیز بار دیگر اهمیت حفاظت از شاهکارهای مهندسی و معماری مدرن را به موضوعی جدی تبدیل کرده است.
داستان طراحی این پل به اواخر دهه ۱۹۶۰ بازمیگردد؛ زمانی که موسمچی به دنبال یافتن فرمی بود که بتواند با کمترین میزان مصالح، بیشترین کارایی سازهای را داشته باشد. او برای رسیدن به این هدف، تنها به محاسبات متداول مهندسی اکتفا نکرد و آزمایشهایی با حبابهای صابون، غشاهای لاستیکی و ماکتهای فیزیکی انجام داد تا رفتار فرمهای مختلف در برابر نیروها را بررسی کند. حاصل این مطالعات، پوستهای پیوسته و سهبعدی از بتن مسلح بود که ضخامت آن تنها به ۳۰ سانتیمتر میرسید؛ ساختاری موجدار و ارگانیک که بارهای واردشده را از طریق نیروهای فشاری به زمین منتقل میکند.
طراحی پل بین سالهای ۱۹۶۷ تا ۱۹۶۹ انجام شد و ساخت آن از ۱۹۷۱ تا ۱۹۷۵ ادامه یافت. نتیجه، سازهای متفاوت بود که مرز میان مهندسی عمران، معماری و مجسمهسازی را از میان برداشت. اما این شاهکار بتنی در نوامبر ۲۰۲۶ با چالش تازهای روبهرو شد. پس از گزارشهایی درباره سقوط قطعات بتن و نگرانیهای سازهای، عبور و مرور از روی پل متوقف شد. بررسیها نیز مشکلاتی در اتصالات و جابهجایی حدود ۱۰ سانتیمتری سازه را نشان دادند. اکنون پروژه مرمت این پل با بودجه ۱۱ میلیون یورویی در دست آمادهسازی است و بازگشایی آن زودتر از اواخر سال ۲۰۲۸ پیشبینی نمیشود.
سرنوشت این پل یادآور نکتهای مهم است: خلق یک شاهکار معماری و مهندسی پایان کار نیست؛ چنین آثاری برای ماندگاری به مراقبت، مرمت و حفاظت مستمر نیاز دارند.