visibility 3340 today 2021/7/19

خانه دبیر الملک، از منشی امیر کبیر تا سریال دکتر قریب

این هفته از میان عکس‌ها و شنیده‌ها خواهد بود. گزارشی که بر خلاف گذشته در این روزهای اجباری خانه نشینی همراه با شوق سفر و گشت در کوچه‌های تهران نیست. قرار است از خانه‌ای بنویسم که در میدان بهارستان در محله سرچشمه تهران به یادگار باقی مانده است. همان محله‌ای که تاریخ تهران از آن جا شروع می‌شود. در این مطلب به سراغ یکی از عمارت‌های ارزشمند تاریخی این محله خواهیم رفت. خانه دبیر الملک فراهانی، عمارتی صد و پنجاه ساله که بعد از مرمت و بازسازی به یکی از روایتگران معماری خانه‌ها و عمارت‌های تهران قاجاری تبدیل شده است.

خانه دبیر الملک فراهانی

بهترین مسیر رفت و آمد به خانه تاریخی دبیر الملک

آدرس خانه دبیر الملک: تهران، میدان بهارستان. پایین‌تر از چهارراه سرچشمه. کوچه قوام‌الحضور. خیابان جاویدی. کوچه فخرالملک. بعد از پارک، عمارت دبیرالملک.
من یکبار رهگذر خیابان جاویدی بوده‌ام. زمانی که می‌خواستم از خانه تاریخی پهلوان رزاز گزارش تهیه کنم با متروی تهران خود را به میدان بهارستان رساندم و باقی مسیر را پیاده به سمت این خیابان رفتم. خیابانی که پر از خانه‌های قدیمی زنده و به خواب رفته بود. کوچه‌هایی که به خاطر نزدیکی به قطب تجاری و سیاسی دوره  قاجاری و پهلوی محل زندگی بسیاری از تاجران و سیاستمداران زمان خویش بوده‌اند.
برای بازدید از خانه دبیر الملک شما می‌توانید هم از ایستگاه میدان بهارستان که در خط دو مترو (صادقیه-فرهنگسرا) و هم از ایستگاه امام خمینی که در خط یک و دو مترو (تجریش-کهریزک) قرار گرفته است استفاده کنید.

مطالب پیشنهادی: خانه مینایی، موزه‌ای برای خیابان ولیعصر

نقشه تهران در دوره ناصری

میرزا محمد حسین فراهانی صاحب عمارت دبیر الملک

پیش از پرداختن به تاریخچه این عمارت از شما دعوت می‌کنم اگر می‌خواهید در مورد گذشته محله سرچشمه تهران و عودلاجان بدانید در مطلب کوچه پس کوچه خانه تاریخی پهلوان رزاز و خانه کاظمی تهران می‌توانید در مورد این دو محله تهران قدیم توضیحات کاملی را بخوانید.
بر اساس اسناد تاریخی خانه دبیر الملک متعلق به میرزا محمد حسین فراهانی ملقب به دبیر الملک فراهانی است. میرزا محمد حسین فراهانی از وزرا و مستوفیان دوره ناصر الدین شاه قاجار ،یکی از منشی‌های امیر کبیر در امور سیاست خارجی بود. دبیر الملک به علت داشتن عقاید ترقی خواهانه، حمایت از خدمات میرزا تقی خان امیر کبیر و نوشتن رساله‌ای انتقادی در باب شیوه حکومت داری مورد بی مهری ناصرالدین شاه قرار گرفت.
شاید در یکی از اتاق‌های همین عمارت بوده است که او در پایان رساله‌اش خطاب به ناصر الدین شاه می‌نویسد: «رفع معایب کشور دشوار نیست و به علت یاوه گویی نباید از ترقی دولت و آسایش ملت چشم پوشید.»

مطالب پیشنهادی: 4 خانه از جنس تاریخ پرافتخار ایران

 

معماری قاجاری خانه دبیر الملک

معماری خانه دبیر الملک فراهانی
 

همانطور که اشاره شد ساخت خانه دبیر الملک مربوط به صد و پنجاه سال پیش است و سبک معماری آن مانند سبک خانه‌های میانه‌ی قاجار از چند بخش اصلی تشکیل شده است: 

  • بیرونی
    اندرونی
    درگاهی‌های متعدد
    آب انبار
    خزینه
    مطبخ
    پنجره‌های ارسی
    ایوان بلند و وسیع
    زیر زمین با طرح‌های زیبای آجری و به وِیژه طاق ضربی
    حوض‌های بزرگ در حیاط‌های اندرونی و بیرونی
    وجود تزیینات گوشواره و آینه کاری

خانه دبیرالملک که قبل از بازسازی و مرمت  به عنوان لوکشین سریال دکتر قریب استفاده می‌شد، در سال 1384 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مرمت خانه دبیر الملک به دست استاد امر الله سلیمی انجام شد. این مجموعه از سال 1387 زیر نظر شهرداری تهران به عنوان یک مجموعه فرهنگی کار خود را آغاز کرده است.

مطالب پیشنهادی: خانه وارطان، خانه‌ای ساده اما دلنشین

معماری داخلی شاه نشین دبیر الملک
خانه دبیر الملک

معماری داخلی و نمای خارجی خانه دبیر الملک

خانه دبیر الملک در محله‌ی قدیمی و معروف باغ امین که از محلات با اهمیت عودلاجان است قرار گرفته که بعدها به دلیل ساخت این عمارت توسط میراز محمد حسین فراهانی که مشهور به دبیرالملک بود به همین نام یعنی کوچه میرزا نصیرالدوله خان دبیرالملک تغییر نام داد. پلان خانه دبیر الملک به شکل مستطیل و در راستای شمالی_جنوبی است. 

  • سطح نمای خارجی خانه‌ی دبیرالملک با آجر کاری ساده است که پنجره‌های آن نزدیک بام با گل‌های درشت گچی و نرده‌های آرت دکو تزیین شده است.
    تقارن در نما و داخل ساختمان از ویژگی‌های اصلی معماری خانه دبیر الملک است.
    همانند خانه کاظمی اتاق شاه نشین در مرکز ساختمان و فضاهای فرعی در کنار و پشت شاه نشین ساخته شده است.
    شاه نشین در نمای اصلی ساختمان به وسیله دو راه پله متقارن از حیاط بالاتر قرار گرفته است.
    شاه نشین با راه پله‌ای از پشت ساختمان به زیر زمین راه دارد. فضای زیر زمین خانه نیز با آجر کاری ظریف و طاق  ضربی ‌های گرد ایرانی تزیین شده است.

مطالب پیشنهادی : ایل خانه همنشینی مدرن خانواده ایرانی

شاه نشین خانه دبیر الملک

معماری داخلی تالار شاه نشین خانه‌ی دبیر الملک

زیبایی تالار شاه نشین خانه دبیر الملک چیزی بیش تر از آن است که انتظارش را دارید. نقش و رنگ پنجره‌های ارسی که روی فرش‌های چشم نواز دستباف ایرانی می‌افتد برای ماندن در این قسمت از خانه کافی است.
شیوه «طاق و چفد»، درگاهی‌های متعدد در معماری داخلی ساختمان نیز دیده می‌شود.
هم چنین در و پنجره‌های چوبی که با شیشه‌های رنگی تزیین شده‌اند. تاقچه های ایرانی که با وسایلی هم چون چلچراغ، سازهای ایرانی، تنگ‌های گل یا تابلوهای نقاشی و خطاطی ایرانی پر شده‌ از دیگر ویژگی‌های معماری داخلی خانه دبیر الملک است.

 

 

اگر به دیدن این خانه تاریخی نرفته‌اید به شما پیشنهاد می‌کنم بعد از تمام شدن دوران خانه نشینی و قرنطینه کرونا یک روزتان را به دیدن خانه‌های و عمارت‌های قدیمی مانند  خانه قوام الحضور، خانه وثوق الدوله، عمارت مسعودیه، عمارت دبیرالملک، مسجد و مدرسه سپه‌سالار د  محله قدیمی سرچشمه تهران و عودلاجان اختصاص بدهید.

در کوچه پس کوچه‌های قدیمی شهر تهران این خانه‌ها را ببینید:

 

 

سحر طاهری
نویسنده: سحر طاهری

عضو تیم تحریریه وب سایت چیدانه

more_horiz
مطالب پیشنهادی
خانه‌های قدیمی تهران، تیشه به خاطراتی که زده شد

خانه‌های قدیمی تهران، تیشه به خاطراتی که زده شد

خانه موزه های تهران، مهمان این 7 خانه شوید

خانه موزه های تهران، مهمان این 7 خانه شوید

9 کافه بی نظیر در دل خانه های قدیمی تهران!

9 کافه بی نظیر در دل خانه های قدیمی تهران!

کسب و کارها پیشنهادی
گروه معماری نکسا certificate
گروه معماری نکسا

گروه معماری نکسا

رادیاتور و حوله خشک کن آنیت certificate
رادیاتور و حوله خشک کن آنیت

رادیاتور و حوله خشک کن آنیت

تولید کننده انواع ورق های کابینت ANG certificate
تولید کننده انواع ورق های کابینت ANG

تولید کننده انواع ورق های کابینت ANG

نظرات (0)

برای ثبت نظر ابتدا وارد حساب کاربری خود شوید.

از شنبه تا چهارشنبه ساعت 9 تا 17 پاسخگوی شما هستیم 021-23051173 support_agent