وقتی صحبت از شهر افسانهای تروی به میان میآید، احتمالاً بسیاری از مخاطبان سینما هنوز تصویر دیوارهای عظیم، دروازههای باشکوه و ستونهای بلند شهری را به یاد میآورند که در فیلم «Troy» محصول ۲۰۰۴ با بازی برد پیت به تصویر کشیده شد.
اما حالا با انتشار تصاویر و خبرهایی از طراحی لوکیشنهای فیلم The Odyssey کریستوفر نولان، بار دیگر این پرسش مطرح شده است: کدام تصویر سینمایی از تروی جذابتر است؟ شهری باشکوه و حماسی که نایجل فلپس برای فیلم سال ۲۰۰۴ طراحی کرد یا شهر خشتی و متراکم نسخه جدید نولان که از معماری تاریخی آیت بن حدو در مراکش الهام گرفته است؟ از منظر معماری، به نظر میرسد تروی قدیمی هنوز امتیاز مهمی دارد: شهری که نهفقط برای نمایش واقعیت، بلکه برای خلق یک رؤیای سینمایی ساخته شده بود.
در فیلم سال ۲۰۰۴، نایجل فلپس، طراح تولید اثر، به سراغ تصویری اغراقشده و باشکوه از تروی رفت. دیوارهای عظیم، دروازههای بلند، ستونهای سنگی و میدانهای باز، همگی به ایجاد حس قدرت و عظمت یک تمدن باستانی کمک میکردند. بخشهایی از این شهر در کابو سان لوکاس مکزیک ساخته شدند و قسمتهایی از فضای داخلی نیز در قلعه تاریخی فورت ریکاسولی در مالت شکل گرفتند. فلپس برای طراحی این شهر، از معماری تمدنهای باستانی مختلف الهام گرفت و بهجای بازسازی دقیق یک شهر تاریخی، تصویری حماسی و خیالانگیز خلق کرد؛ شهری که مخاطب با دیدنش میتوانست عظمت یک امپراتوری افسانهای را باور کند.
اما رویکرد نولان در The Odyssey متفاوت است. یکی از لوکیشنهای شاخص مرتبط با این تولید، آیت بن حدو در مراکش است؛ یک مجموعه تاریخی خشتی که معماری آن بر اساس نیازهای واقعی زندگی و دفاع شکل گرفته است. خانههای متراکم، دیوارهای ضخیم خاکی، برجهای دفاعی و کوچههای باریک و پیچدرپیچ، تصویری زمینیتر از یک سکونتگاه باستانی ارائه میکنند. این مجموعه که در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد، بهجای نمایش شکوه و قدرت، بیشتر حس بقا، محدودیت و آسیبپذیری را منتقل میکند. البته برای تبدیل این لوکیشن به فضای داستانی فیلم، سازههای موقت و دکورهای دیگری نیز به آن اضافه شدهاند.
تفاوت این دو طراحی را میتوان در فلسفه معماری آنها دید. تروی سال ۲۰۰۴ شهری افقی، باز و مونومنتال است؛ جایی که معماری وظیفه دارد قدرت و شکوه تمدن را به رخ بکشد. در مقابل، تروی نسخه نولان به سکونتگاهی فشرده و دفاعی نزدیکتر است؛ شهری که گویی سالها جنگ و محاصره را پشت سر گذاشته است.
شاید به همین دلیل است که ترویِ فیلم ۲۰۰۴ برای بسیاری از مخاطبان سینما ماندگارتر و دوستداشتنیتر به نظر میرسد. آن شهر فقط پسزمینه یک جنگ نبود؛ خودش یکی از شخصیتهای اصلی داستان بود. شهری که عظمتش دلیل جنگیدن برای آن را توضیح میداد. در مقابل، رویکرد نولان بیشتر بر تجربه فیزیکی جنگ و زندگی در یک شهر آسیبپذیر تأکید دارد. در نهایت، یکی تصویری از یک افسانه باشکوه میسازد و دیگری تلاش میکند جهان اسطوره را ملموستر و خاکیتر به نمایش بگذارد.